Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Bà Huyện Thanh Quan

Giáo sư Dương Quảng Hàm đã từng ca tụng về thiên tài thi phú của Bà Huyện Thanh Quan như sau “Những bài thơ Nôm của bà phần nhiều là tả cảnh, tỏ tình, nhưng bài nào cũng hay và tỏ ra bà là 1 người có tính tình đoan chính, thanh tao, 1 người có học thức thường nghĩ ngợi tới nhà, tới nước. Lời văn siêu trang nhã, điêu luyện”

  • Những trích dẫn hay nhất trong sách văn học Việt Nam
  • Những trích dẫn hay nhất trong sách văn học nước bên cạnh
  • Phong phương pháp nghệ thuật của nhà văn Nam Cao

Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Bà Huyện Thanh Quan

Dù thân phận nữ nhi song, bà huyện thanh quan biểu lộ thiên tài của mình ko thua kém bất cứ bậc nam nhân nào. Thơ của bà đầy chất nhạc và họa, ngôn từ điêu luyện, cảnh và vật siêu đỗi trữ tình. Thơ bà biểu lộ lòng yêu mến cảnh quan thiên nhiên, đất nước và tâm sự u hoài trước thế sự đổi thay đổi.

Tiểu sử về cuộc đời

Nguyễn Thị Hinh là người phường Nghi Tàm, huyện Vĩnh Thuận, sắp Hồ Tây (nay là phường Quảng An, quận Tây Hồ), Hà Nội. Cha bà là Nguyễn Lý (1755-1837), đỗ thủ khoa 5 1783, đời vua Lê Hiển Tông.

Bà là học trò của danh sĩ Phạm Quý Thích (1760-1825), và là vợ của Lưu Nghị (1804-1847), hiệu là Ái tình Lan, người làng Nguyệt Áng, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội). Ông đỗ cử nhân 5 1821 (Minh Mạng thứ 2), từng làm cho tri huyện Thanh Quan (nay là 1 phần huyện Đông Hưng và huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình), nên người ta thường gọi bà là Bà Huyện Thanh Quan. Sau đấy, ông bị giáng chức rồi lại được bổ chức Bát phẩm Thư lại bộ Hình. Chồng bà làm cho quan trải tới chức Viên ngoại lang bộ Hình, nhưng mất sớm (43 tuổi).

Dưới thời vua Minh Mạng, bà được mời vào kinh giữ chức Cung Trung Giáo Tập để dạy học cho những công chúa và cung phi.

Khoảng 1 tháng sau lúc chồng mất, bà lấy cớ sức yếu xin thôi việc, rồi dẫn 4 con về lại Nghi Tàm và trên vậy cho tới hết đời.

Ko biết rõ chính xác về thời kì sống của bà nhưng theo nhiều tư liệu ghi chú là bà sinh 5 1805 và mất 5 1848 trên tuổi 43. Mộ bà được đặt bên bờ Hồ Tây (Hà Nội), nhưng sau này sóng gió đã làm cho sạt lở ko còn tăm tích. Bà là 1 trong số nữ sĩ tài danh hiếm có trong thời đại ngày xưa, hiện còn để lại 6 bài thơ Đường luật.

Sự nghiệp văn chương

Có lẽ hồn thơ của bà ko chỉ bắt nguồn từ chiếc nôi của gia đình khoa bảng, mà trên hết, chính là từ mảnh đất quê hương bà, làng Nghi Tàm, nơi công chúa Từ Hoa, con gái vua Thần Tông nhà Lý vào thế kỷ XII đã lập trại dạy cung nữ trồng dâu nuôi tằm. Bà huyện Thanh quan sáng tác ko nhiều, những tác phẩm của bà để lại cho hậu thế là siêu ít ỏi, đa số viết bằng chữ Nôm, theo thể Đường luật. Hiện tìm được những bài sau:

Tuy sáng tác ko nhiều, song những tác phẩm của bà đều gây được tiếng vang lớn trên thi đàn Việt Nam, biểu lộ tấm lòng nhớ nước thương nhà hồn hậu, đau đáu khôn nguôi; 1 thiên tài bẩm tính về thi phú mà ko nên ai cũng có được.

Bài thơ Qua đèo ngang - Bà Huyện Thanh Quan

Nổi bật nhất trong sự nghiệp văn chương của nhà thơ có thể nhắc tới tác phẩm “qua đèo ngang”, 1 bức tranh tả cảnh và tình đẹp nao lòng, vừa diễn tả được thiên nhiên heo hút, vừa truyền tải được tâm sự u buồn trước thời cuộc đang đảo điên nhiều biến động.

Phong phương pháp nghệ thuật

Thơ đường luật thường bị gò bó, hạn chế cảm xúc bởi những niêm luật, điển tích điển cố, thơ chữ nôm đôi lúc lại quá nông ko đủ để diễn tả được sức gợi của ngôn từ.Bà huyện thanh quan là 1 trong số ít nhà thơ có thể trung hòa được cả 2 khía cạnh trên. Chẳng thế mà, cố giáo sư Phạm Thế Ngũ đã đưa ra nhận định: “Thơ Đường trước bà người ta đã làm cho vô số, sau bà người ta cũng còn làm cho vô số. Nhưng trước cũng như sau, có lẽ ko ai vượt được Nữ Sĩ Thanh Quan”. Những tác phẩm của bà vừa có sự cổ kính cần có, vừa có sự sắp gũi giản dị. Cuộc đời bà Huyện Thanh Quan gắn liền mang những thăng trầm của đất nước, cũng chính về thế tâm trạng và hồn thơ của bà mang trong mình đậm màu sắc sắc thương nước thương dân, hoài niệm về quá khứ vàng son. Thơ bà như lời tự động sự mượn cảnh nói tình, vừa sắp gũi vừa mênh mang trong mình, và có cả nỗi buồn của sự cô đơn.

Giáo sư Nguyễn Lộc từng nhận xét: “Thơ bà thường viết về thiên nhiên, phần lớn là vào lúc trời chiều, gợi lên chiếc cảm giác vắng lặng và buồn bã. Cảnh bà miêu tả trong những bài thơ giống như những bức tranh thủy mặc, chấm phá…Hơn nữa, nói cho đúng thì cảnh trong thơ bà thực tế cũng ko nên là cảnh, mà là tình. Tình cảm của bà thường là sự nhớ thương da diết đối mang quá khứ vàng son đã 1 đi ko trở lại. Do vậy, người ta gọi bà là nhà thơ hoài cổ. Thơ bà còn được chú ý vì 1 lẽ nữa, đấy là nghệ thuật hết sức điêu luyện. Trên đấy, niêm luật đều luật đều chặt chẽ mà ko gây cảm giác gò bó, xếp đặt. Câu thơ của bà trang nhã, từ ngữ chải chuốt và chọn lọc công phu..” Phong phương pháp nghệ thuật chủ yếu của bà huyện thanh quan là nỗi niềm hoài cổ về 1 thời vàng son, đau đáu khôn nguôi cảnh nước nhà, biểu lộ phẩm chất của 1 người đoan trang, mẫu mực, thiên tài hơn người. Những bài thơ Nôm của bà phần nhiều là tả cảnh, tỏ tình, nhưng bài nào cũng hay và tỏ ra bà là 1 người có tính tình đoan chính, thanh tao, 1 người có học thức thường nghĩ ngợi tới nhà, tới nước. Lời văn siêu trang nhã, điêu luyện.

Trong lịch sử văn học nước nhà, khá hiếm những nữ nhà thơ do tác động của chế độ phong kiến. Bà Huyện thanh quan là 1 trong những nữ thi sĩ hiếm hoi mà thiên tài lại ko thua kém bất cứ người nào. Thơ của bà biểu lộ những tình cảm cao lớn như yêu nước, thương dân, bà là tấm gương về lòng trung hiếu mà thế hệ sau cần nên học tập.

Thảo Nguyên